Wat hebben hersenwetenschappers aan een filosoof in hun midden?


Filosoof en psychiater Gerrit Glas is hoogleraar filosofie van de neurowetenschappen bij VUmc, de eerste en enige in Nederland. In zijn oratie legt Glas uit waarom de filosofie nuttig is voor hersenonderzoekers. ‘De filosofie helpt hen om overkoepelende vragen centraal te stellen en om zo de relatie met andere disciplines en de praktijk beter te leggen.’ Op donderdag 9 februari om 15:45 in de aula van de VU spreekt hij zijn oratie Touching a nerve: filosofie in de neurowetenschappen uit.

‘Bij de vertaling van neurowetenschappelijke bevindingen kan veel fout gaan. Soms worden er op basis van neurowetenschappelijke bevindingen veel te sterke, sensationele conclusies getrokken’,  aldus Glas. De media, maar ook neurowetenschappers zelf laten zich nog wel eens verleiden tot uitspraken die te kort door de bocht zijn. Volgens Glas zijn er genoeg voorbeelden te geven: ‘Er wordt een hormoon gevonden dat met hechting en verbondenheid geassocieerd is en dat krijgt dan het stempel “het knuffelhormoon”. Het knuffelhormoon wordt vervolgens gepresenteerd als het wondermiddel tegen autisme.’
De filosofie, het streven naar kennis en wijsheid, helpt hersenonderzoekers bij het vertalen van neurowetenschappelijke bevindingen, door hen kritisch en constructief na te laten denken over de betekenis van neurowetenschappelijk onderzoek. Zo kunnen zij het grote publiek op een verantwoorde manier laten kennismaken met dit neurowetenschappelijk onderzoek.
Enorme afstand
Maar ook bínnen de neurowetenschappen is er een vertaalprobleem tussen de verschillende subdisciplines, zoals de moleculaire neurowetenschap en de neurowetenschap die zich met gedrag bezighoudt. Glas vindt dit ook wel begrijpelijk, want het gaat om een enorme afstand die overbrugd moet worden.
In zijn oratie gaat Glas dieper in op de ‘taal van de onderzoeker op de werkvloer’, die volgens de hoogleraar veel filosofischer is dan de onderzoeker zelf vaak denkt. ‘Het fascinerende van de neurowetenschappen is dat conceptuele en empirische vragen voortdurend door elkaar lopen en elkaar ook oproepen. Dat maakt discussies vaak tot een feest’, stelt Glas. ‘Ook de neurowetenschappers waar ik mee werk, blijken enthousiast om over fundamentele vragen met betrekking tot de neurowetenschap na te denken.’ 

Master
Inmiddels volgen twaalf studenten de gloednieuwe master ‘filosofie van de neurowetenschappen’ die de afdeling anatomie en neurowetenschappen van VUmc samen met filosofie van de VU afgelopen september startte. In het kader van zijn nieuwe leerstoel verkent Gerrit Glas samen met zijn studenten vragen als: Wanneer is iemand een neurowetenschapper? Glas: ‘Het is heel inspirerend om met studenten na te denken over de vraag wat je als neurowetenschapper nu echt weet en wat de betekenis van je bevindingen is in het grotere geheel van de geneeskunde en van de maatschappij’.

Lees meer over de benoeming van Gerrit Glas.

Lees meer over de master ‘philosophy of neuroscience’.

Promotie Roel Klaver: Hoe voorkomen we hersenkrimp bij MS?


Bij mensen met MS krimpen de hersenen sneller dan bij gezonde mensen. Hoe kunnen we dat voorkomen? Om die vraag te beantwoorden moet je eerst weten hoe hersenkrimp (of atrofie) bij MS ontstaat. Roel Klaver schrijft in zijn proefschrift dat hersenkrimp in de buitenste laag van de hersenen (de grijze stof) komt door het afsterven van zenuwcellen, het verschrompelen van de zenuwcellen en door het verlies van verbindingen tussen hersencellen. Op dinsdag 7 juni verdedigt Roel Klaver zijn proefschrift aan VUmc.

Op MRI-scans van mensen met MS zie je naast ontstekingsplekjes en afbraak van de beschermende laag om zenuwen (de myeline) ook krimp van de hersenen (hersenatrofie). Klaver laat in zijn proefschrift zien dat hersenatrofie in de grijze stof niet gerelateerd is aan de afbraak van myeline in de grijze stof. Dit was wel de verwachting, omdat MS een ziekte van de myeline is en er veel verlies van myeline in de grijze stof gevonden wordt.

De hypothese van Klaver is dat de afbraak (degeneratie) van de hersenen bij mensen met MS kan komen doordat zenuwcellen in de witte stof die verbonden zijn met de zenuwcellen in de grijze stofbeschadigd zijn. Dit zou pleiten voor vroege behandeling van mensen met MS, zodat schade aan zenuwen in de witte stof voorkomen wordt en als gevolg de hoeveelheid atrofie verminderd wordt.

Om de resultaten van Klaver te verifiëren zal er verder onderzoek gedaan worden op hersenweefsel van hersendonoren zonder neurologische ziekten. Krimp van de hersenen is namelijk ook een normaal proces bij het ouder worden.

Eerbetoon voor mensen die hun lichaam aan de wetenschap hebben geschonken


Op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam vond zaterdag 4 juni een herdenkingsbijeenkomst plaats ter nagedachtenis aan hen die hun lichaam ter beschikking stelden aan de afdeling anatomie en neurowetenschappen van VUmc. Nabestaanden, studenten en docenten verzamelden bij het monument – dat vorig jaar speciaal is opgericht – om eer te bewijzen aan deze bijzondere gift.

‘Wij willen graag iets teruggeven aan de familieleden van mensen die na hun overlijden ‘hun lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap’, aldus Jeroen Geurts, hoofd van de afdeling anatomie en neurowetenschappen VUmc. “Deze mensen leveren een enorme bijdrage aan medisch onderwijs en onderzoek, en daarmee aan de verbetering van de gezondheidszorg.”

Monument op De Nieuwe Ooster. Fotovermelding: Edwin Butter

» Read more

The OCD Amsterdam- Bergen-Worldwide Express


Since 2000 we have a strong brain imaging research line on obsessive-compulsive disorder (OCD) in Amsterdam. Initiated by the department of Psychiatry, but always in strong collaboration with the department of Anatomy and Neurosciences, the brain imaging expertise on OCD at VUmc is an excellent basis for a leading position in the international OCD field.

» Read more