Wat hebben hersenwetenschappers aan een filosoof in hun midden?


Filosoof en psychiater Gerrit Glas is hoogleraar filosofie van de neurowetenschappen bij VUmc, de eerste en enige in Nederland. In zijn oratie legt Glas uit waarom de filosofie nuttig is voor hersenonderzoekers. ‘De filosofie helpt hen om overkoepelende vragen centraal te stellen en om zo de relatie met andere disciplines en de praktijk beter te leggen.’ Op donderdag 9 februari om 15:45 in de aula van de VU spreekt hij zijn oratie Touching a nerve: filosofie in de neurowetenschappen uit.

‘Bij de vertaling van neurowetenschappelijke bevindingen kan veel fout gaan. Soms worden er op basis van neurowetenschappelijke bevindingen veel te sterke, sensationele conclusies getrokken’,  aldus Glas. De media, maar ook neurowetenschappers zelf laten zich nog wel eens verleiden tot uitspraken die te kort door de bocht zijn. Volgens Glas zijn er genoeg voorbeelden te geven: ‘Er wordt een hormoon gevonden dat met hechting en verbondenheid geassocieerd is en dat krijgt dan het stempel “het knuffelhormoon”. Het knuffelhormoon wordt vervolgens gepresenteerd als het wondermiddel tegen autisme.’
De filosofie, het streven naar kennis en wijsheid, helpt hersenonderzoekers bij het vertalen van neurowetenschappelijke bevindingen, door hen kritisch en constructief na te laten denken over de betekenis van neurowetenschappelijk onderzoek. Zo kunnen zij het grote publiek op een verantwoorde manier laten kennismaken met dit neurowetenschappelijk onderzoek.
Enorme afstand
Maar ook bínnen de neurowetenschappen is er een vertaalprobleem tussen de verschillende subdisciplines, zoals de moleculaire neurowetenschap en de neurowetenschap die zich met gedrag bezighoudt. Glas vindt dit ook wel begrijpelijk, want het gaat om een enorme afstand die overbrugd moet worden.
In zijn oratie gaat Glas dieper in op de ‘taal van de onderzoeker op de werkvloer’, die volgens de hoogleraar veel filosofischer is dan de onderzoeker zelf vaak denkt. ‘Het fascinerende van de neurowetenschappen is dat conceptuele en empirische vragen voortdurend door elkaar lopen en elkaar ook oproepen. Dat maakt discussies vaak tot een feest’, stelt Glas. ‘Ook de neurowetenschappers waar ik mee werk, blijken enthousiast om over fundamentele vragen met betrekking tot de neurowetenschap na te denken.’ 

Master
Inmiddels volgen twaalf studenten de gloednieuwe master ‘filosofie van de neurowetenschappen’ die de afdeling anatomie en neurowetenschappen van VUmc samen met filosofie van de VU afgelopen september startte. In het kader van zijn nieuwe leerstoel verkent Gerrit Glas samen met zijn studenten vragen als: Wanneer is iemand een neurowetenschapper? Glas: ‘Het is heel inspirerend om met studenten na te denken over de vraag wat je als neurowetenschapper nu echt weet en wat de betekenis van je bevindingen is in het grotere geheel van de geneeskunde en van de maatschappij’.

Lees meer over de benoeming van Gerrit Glas.

Lees meer over de master ‘philosophy of neuroscience’.

Bekijk samen met gerenommeerde wetenschappers films over ons brein


Op drie dinsdagavonden in het najaar kunnen bezoekers samen met een topwetenschapper naar de film in NEMO Science Museum in Amsterdam. Drie (inter)nationale bioscoopfilms over onderwerpen die onze hersenen aangaan, zullen worden voorzien van commentaar door experts. Een initiatief van stichting Brein in Beeld in samenwerking met de afdeling Anatomie en Neurowetenschappen van VUmc en NEMO Kennislink.

De drie filmavonden onder de naam Brein op beeld zijn bedoeld voor iedereen. Via een toegankelijk en aantrekkelijk programma kunnen bezoekers hun kennis vergroten over de werking van onze hersenen en begrijpen wat er mis gaat bij neurologische en psychiatrische aandoeningen. De experts zullen de films voorzien van verhelderend wetenschappelijk commentaar.

Bezoekers kunnen op dinsdag 4 oktober de film De Gelukkige Huisvrouw bekijken samen met hoogleraar psychiatrie Iris Sommer die inzoomt op de psychose van hoofdrolspeelster Carice van Houten in de film.

Op dinsdag 1 november de film Still Alice samen met hoogleraar neurologie Philip Scheltens die dieper in gaat op de vroege Alzheimer waar hoofdrolspeelster Julianne Moore door wordt getroffen.

En op dinsdag 13 december de film Project NIM samen met emeritus hoogleraar socio-ecologie Jan van Hooff die achtergrond geeft bij het leven van de chimpansee Nim en de taalontwikkeling die de mensaap doormaakt.

» Read more

Promotie Roel Klaver: Hoe voorkomen we hersenkrimp bij MS?


Bij mensen met MS krimpen de hersenen sneller dan bij gezonde mensen. Hoe kunnen we dat voorkomen? Om die vraag te beantwoorden moet je eerst weten hoe hersenkrimp (of atrofie) bij MS ontstaat. Roel Klaver schrijft in zijn proefschrift dat hersenkrimp in de buitenste laag van de hersenen (de grijze stof) komt door het afsterven van zenuwcellen, het verschrompelen van de zenuwcellen en door het verlies van verbindingen tussen hersencellen. Op dinsdag 7 juni verdedigt Roel Klaver zijn proefschrift aan VUmc.

Op MRI-scans van mensen met MS zie je naast ontstekingsplekjes en afbraak van de beschermende laag om zenuwen (de myeline) ook krimp van de hersenen (hersenatrofie). Klaver laat in zijn proefschrift zien dat hersenatrofie in de grijze stof niet gerelateerd is aan de afbraak van myeline in de grijze stof. Dit was wel de verwachting, omdat MS een ziekte van de myeline is en er veel verlies van myeline in de grijze stof gevonden wordt.

De hypothese van Klaver is dat de afbraak (degeneratie) van de hersenen bij mensen met MS kan komen doordat zenuwcellen in de witte stof die verbonden zijn met de zenuwcellen in de grijze stofbeschadigd zijn. Dit zou pleiten voor vroege behandeling van mensen met MS, zodat schade aan zenuwen in de witte stof voorkomen wordt en als gevolg de hoeveelheid atrofie verminderd wordt.

Om de resultaten van Klaver te verifiëren zal er verder onderzoek gedaan worden op hersenweefsel van hersendonoren zonder neurologische ziekten. Krimp van de hersenen is namelijk ook een normaal proces bij het ouder worden.

Eerste hoogleraar Filosofie van de Neurowetenschappen benoemd bij VUmc


Per 1 juni is Gerrit Glas, filosoof en psychiater, de eerste hoogleraar Filosofie van de Neurowetenschappen in Nederland. Met zijn benoeming aan de afdeling anatomie en neurowetenschappen van VUmc is ook een nieuwe opleiding een feit: aankomend studiejaar start de master filosofie van de neurowetenschappen aan VU/VUmc.

Prof.dr. Glas is verheugd met zijn nieuwe opdracht. ‘Een van de vragen waar ik mij op wil toeleggen luidt:  “wat is dat eigenlijk, translationeel onderzoek in de neuroscience?”. Er wordt vaak gezegd dat medisch-wetenschappelijk onderzoek vanuit het lab of de wetenschap snel bij de patiënt terecht moet komen. Maar wat houdt die vertaling naar de praktijk nu precies in?”

» Read more

Eerbetoon voor mensen die hun lichaam aan de wetenschap hebben geschonken


Op begraafplaats De Nieuwe Ooster in Amsterdam vond zaterdag 4 juni een herdenkingsbijeenkomst plaats ter nagedachtenis aan hen die hun lichaam ter beschikking stelden aan de afdeling anatomie en neurowetenschappen van VUmc. Nabestaanden, studenten en docenten verzamelden bij het monument – dat vorig jaar speciaal is opgericht – om eer te bewijzen aan deze bijzondere gift.

‘Wij willen graag iets teruggeven aan de familieleden van mensen die na hun overlijden ‘hun lichaam ter beschikking stellen aan de wetenschap’, aldus Jeroen Geurts, hoofd van de afdeling anatomie en neurowetenschappen VUmc. “Deze mensen leveren een enorme bijdrage aan medisch onderwijs en onderzoek, en daarmee aan de verbetering van de gezondheidszorg.”

Monument op De Nieuwe Ooster. Fotovermelding: Edwin Butter

» Read more

1330 euro opgehaald voor hersenonderzoek door crowdfunding actie ANW


In september werd voor het eerst Crowdfest georganiseerd: het live crowdfunding festival waar bezoekers konden investeren in allerlei projecten, waaronder ons hersenonderzoek! Onze afdeling Anatomie en Neurowetenschappen stond in de ‘NeuroNerd Area’ met hersenmodellen, kalfsbreinen en een heleboel enthousiaste collega’s, om zoveel mogelijk vragen van bezoekers te beantwoorden. Daarnaast heeft Jeroen Geurts tweemaal een live anatomiepracticum gegeven. We kunnen wel zeggen dat we een van de meest populaire onderdelen van het festival waren!

» Read more

Het hersennetwerk van hersencel tot hersenscan


Wij proberen hersenziektes beter te behandelen door ze eerst beter te begrijpen. Dit doen we veelal in de universiteit, in het ziekenhuis of het lab, maar wij willen voor het eerst samen met jullie het brein onderzoeken op een nieuwe manier! Bekijk ons filmpje om meer te weten te komen over deze spannende, Facebook-geinspireerde manier om de hersenen te bekijken!

» Read more

Monument for donors


monument-1
Text by Eliane Kaaij & photography by Dirk de Jong

For some people, making a contribution to society does not stop at the moment of death. Many choose to donate their organs, and some opt to donate their body to science. The VU University Medical Center is a place where, through writing a testament, an individual can donate his or her body to the hospital and university for teaching and research purposes. The dissection room of the department of Anatomy and Neurosciences is the place where medical students first come in contact with the human body to receive education in anatomy. In a safe and controlled educational environment, they make their very first acquaintance with these bodies. Surgeons practice new techniques and scientists gratefully use human tissue to do their research. This can only be done because of the people who have decided to donate their remains to the VU University Medical Center at the end of their life. When a person signs up for body donation, this can be difficult for the family. When a donor dies, there is a period of 24 hours within which the body has to be brought into the facility. Family members can organize a memorial on their own, but their loved-one is no longer present. We realize that this may leave a need in family members to deal with the passing of their beloved.

» Read more